Welcome Stranger 4

Renée Kool, Mark Manders, Paul Perry, Lon Robbé
4 maart t/m 28 maart 1993

Wandeling door het huis - Ineke Schwartz
Onmiddelijk valt een tekst op die in een stevige hanepoot op de gangmuur is gezet: “Wij hebben besloten te doen wat wij willen”. Waar is het werk van de vierde groep? De kunstenaars hebben het huis aan de bewoners teruggegeven. Op de tweede etage verwijst een enkele ingreep naar wat er plaatsgevonden heeft. De voorkamer is leeg, maar de deur naar de tussenkamer - tot nu toe altijd open - is dicht. Ook de deur naar de achterkamer is gesloten, aan de deurpost bungelt een hangslotje en de kier onder de deur is afgetimmerd met een stukje opstaand triplex. Blijkbaar school hier achter iets dat niet gezien mocht worden. De achterkamer blijkt leeg op drie fittingen na, die aan lange draden aan het plafond hangen. De ruimte lijkt volledig van de buitenwereld afgesloten. Wat vond hier plaats?

De teksten van de kunstenaars hingen aan de wanden van de verschillende kamers. In de achterkamer boven bevond zich een loslopende hagedis van een halve meter lengte onder drie warmtelampen. Het idee was dat de bezoekers één voor één de confrontatie konden aangaan met het beest. Na drie dagen is dit overgebracht naar een reptielencentrum. Al zijn beest en groep vertrokken, de aanwezige informatie geeft wel degelijk een vervolg. Op een cassettebandje met door de VPRO-radio gemaakte opnamen klinken de stemmen van Manders en Robbé: “Wij waren ook vreemde diersoorten voor elkaar, dus we moesten elkaar leren kennen. Je kunt niet één ding maken waar je met z’n vieren achter staat. Daarom hebben wij besloten te doen wat wij willen. (Samenvatting van: Schwartz, I. (1993) Welcome Stranger, p.173,174)

De samenwerking in een breder kader - Kaulingfreks
Waarom willen wij waarheid, “waarom niet liever onwaarheid?” Voor Nietzsche is waarheid een zaak van geloof. Geloof in de interpretatie die we van de wereld maken. Onze huis- tuin- en keukenopvatting over waarheid is een overeenstemming tussen kennis en de werkelijkheid zelf. Als zodanig is waarheid een eeuwig en statisch iets en we projecteren haar op de werkelijkheid. Deze projectie is nu problematisch. We zouden kunnen zeggen dat waarheid een menselijke zaak is. Waarheid is dan een ervaring van inzicht, van openbaarheid. Aletheia is het Griekse woord voor openbaarheid, waar ook Heidegger zich op beroept. Waarheid is het onthullen, de ervaring waarin iets zich aan ons manifesteert. Wij creëren geen waarheid; wij stellen ons ervoor open. De dingen manifesteren zich aan ons op verschillende wijzen, de waarheid verandert. Heidegger introduceert met aletheia een totaal andere dimensie aan ons waarheidsidee, namelijk de beweging. Ons klassieke idee van waarheid doet Heidegger af als juistheid. Juistheid is handig en bevestigt ons wereldbeeld, waarheid kan het veranderen, geeft ons inzicht in de wereld. Een verhaal - fictie kan waar zijn in die zin dat het ons iets openbaart.

De Duitse filosoof Hans Vaihinger probeert in ‘Die Philosophie des als ob’ (1913) een systeem van de fictie te construeren. Hij breekt een lans voor het ‘alsof’. Hij stelt het imperatief van het verzinnen centraal en het geldig maken van het verzinsel. Aan een ieder de taak zijn waarheden de construeren en te gebruiken. Renée Kool, Mark Manders, Paul Perry en Lon Robbé vonden elkaar snel in hun enthousiasme voor Vaihingers ideeën. In hun beraadslagingen zochten ze naar manieren om eigen waarheden te construeren en naar deze constructies te handelen. Tegelijkertijd werden hun gesprekken gevoed door de mogelijkheid het traditionele tentoonstellen te doorbreken. Het presenteren van resultaten van samenwerking was niet aan de orde. Net als bij de vorige groep stond het groepsproces centraal. De samenwerking zelf werd kunst. Om misverstanden te voorkomen mochten er dan geen kunstwerken voor een publiek geproduceerd en tentoongesteld worden. Ze besloten daarom hun wensen te realiseren. De kunstenaars hebben berichten gelanceerd voor op handen zijnde activiteiten en deden verslag van afgelopen gebeurtenissen. Een spel van werkelijkheden ontstond, waar de feitelijkheid in het midden werd gelaten. Maar de werkelijkheid stelt eisen aan gedrag. Mensen reageren op wat ze zelf als waar definiëren en deze reactie verplichten anderen weer te reageren. Zo is een proces van ‘alsof’niet te controleren. Het verhaal wordt werkelijkheid en deze werkelijkheid genereert gedrag. Zo ontstonden ethische discussies over het welzijn van de reuzenhagedis in de gesloten kamer, die leidden tot ingrijpen van buitenaf, waardoor de kunstenaars op hun beurt het project voortijdig afsloten. De verhalen die mensen construeren worden waar en werkelijkheid en men moet zich er vervolgens naar gedragen. (Samenvatting van Kaulingfreks, R. (1993) Welcome Stranger, p.175-178)

Welcome Stranger 4 - Marjolein Schaap
Op grond van de confrontatie met elkaar stelde het viertal zich ten doel om in plaats van het artistieke verlangen de persoonlijke wens bloot te leggen en zo mogelijk met behulp van elkaar te realiseren. Zou iedereen moeten doen wat ie wil - ook in de hedendaagse kunst? Wat met het centraal stellen van de wens aan de orde komt, is aan de bezoeker. Wel is dit gegeven direct van invloed op de wijze van presenteren. Niets is immers zo veranderlijk als het verlangen. Al is het hoe en wanneer vaak niet te voorspellen, de ene wens laat zich wel vervullen en de andere nooit. Zo vormt ook de tentoonstelling geen afgerond geheel; is weliswaar naar aanleiding van Welcome Stranger geconcipieerd, maar niet aan tijd en plaats gebonden, bestaat soms alleen in schriftelijke of mondelinge vorm, maar zou zich alsnog kunnen materialiseren. (Marjolein Schaap, persbericht)


Renée Kool, Mark Manders, Paul Perry, Lon Robbé - gang 1e etage.


Renée Kool, Mark Manders, Paul Perry, Lon Robbé - achterkamer 2e etage.


Renée Kool, Mark Manders, Paul Perry, Lon Robbé - gang 2e etage.

terug naar boven